Туда ни хабтёд’’ | «Красный Север»
0°C

Няръяна Ӈэрм

Туда ни хабтёд’’

Ӈарка пэвдей ирийхана Антон Петрович Пырерка’ юр’’ сидя ю’’ помда ядабтамбиваць. Округханана’’ яндахана иленаӈэ теневана нява’’ темзебтембиваць. Пыда иланда, сертавыта нямна лаханаваць.

Время для чтения ~ 4 минуты


Ненэцяӈгат нюртей учёнойва’’ — лингвист, паднана, лаханаку ма’’ламбада. Иланда ямб нись ӈа’’. 1905 по’ ӈарка пэвдей’ ирий 5 яляхана соявы, 1941 похона хор’’ ирий’ 15 толыркана яӈгумысь. Тарем’ ӈод’’ пуданда хаевэда ӈока, сехэрэда лата. 1932 поход Антон Петрович паднава’ серм’ ӈадимдембада’’ хибяри’’ поӈгана манзаравы. Илебей ненэця’ тоходанава’ серкана тарана’’ учебник, пособия сертабавы. Пыда луца’ вадахад А.С.Пушкин’ падвы’’ вадако хари’’ вадаханда тэвравы. Ненэцие’’ вадако, сё ӈобт’ ма’’ламбавы, сборник сертавы. Та’ мальӈгана сайнорманзь хэванда нерцю’, харта иланда’ нямна «Младший сын Вэдо» книгам’ падвы. Тикада 1960 похона тарпыць. Пухуцянда’ Наталья Терещенко’ ня ниди’ нядабахая луца’’, ненэця’’ вада’’ словарьм’ ма’’лавэхэ’, учебник’’мана ӈобкана манзаравэхэ’. Тарем’ ӈэсь иланда ӈани’ сер’ сюрхалмыць. Ӈарка сайнорма яхана’’ тэвыць, Антон Петрович хэвняд товэхэт ява’’ нэкалпаванзь сайнорманзь хэвысь. Таняна 1941 по’ хор’’ ирий’ толыркана Ленинград мар’ хэвхана Стрельна станцияхана яӈгумы.

Сяӈок хибярим’ тенер’’, тев’ ёльцянд’ тенда иле. Ненэцие’’ ӈарка учёной’ юр’’ сидя ю’’ пом’ ядабтавана’’ сер’ яханана’’ хуркари’’ ӈавэ хамадавы’’. Тарця серо нюртейӈэ’ пявы’’ А.И. Пичков’ нювм’ нюбета Ненэцие’’ еръй библиотекава’’. Тикы’ нямна ӈэрм’ яна’’ отдел’ ервота Зоя Ивакилева вадам’ хэтась:

— Антон Петрович Пырерка — ӈарка хибяри, теневана учёной, ненэй ненэць’. Иланда мер’ ныклавы. Тюку яля’’ пиркана юнета яна’’ тер’ няна’’ соя’’ма’ ялям’ мэ’’ӈава’’. Нява’’ тензебтембива’’, ханярина ма’’лёва’’ ваераӈга’’, выставка хамадавы’’.

Тюку по’ толаӈгова’ хардахана манзарана’’ учёнойна’’ ил’ нямна школахана тоходанана’’ ӈацекэхэ’ вадидо’ тэвраць. Сертавы’’ манзаита нямна выставкам’ «Пыреркахат ӈэда ненэць. (Туда ни хабтёд’’)» манэ’’лабтаць. Тарця выставка Антон Петрович’ хасава ню, Валерий Пырерко’ падвы книга’ нюмам’ мэ’’ӈа’’. Тикы’ хавна ӈацекэхэ’’ Антон Пырерка’ ненэця’’ вадан’ сертавы’’, Александр Пушкин’ вадако -книга манэ’’лабтаць. Тарця книга’’ — «Сказка о рыбаке и рыбке», «Сказка о попе и его работнике балде», «Сказка о царе Салтане».

Школахана тоходанана’’ ӈарка ӈацекы’’ «Младший сын Вэдо» книгавна сянаковам’ мэ’’манда’’. Ненэця’ вада’ тохолкода Матрёна Ивановна Талеева хари’’ вадавнанда лаханась. Школахана тоходанаха’’, яндахана теневана яна’’ тер’ ил’ нямна вадамда мэ’’ӈась:

— Антон Петрович Пырерка ӈарка яна’’ хойхана соявы. Соя’’манда ёльцяӈгана небяда, нисяда хасава нюкцямди’ Сяратиӈэ нюмдевэдинзь. Харта паӈгхатата, мята терхат перена хибяри. Небяхаюда-нисяхаюда мер’ яӈгумэхэ’, Антон Еванем’ нюбета не нянда ня Ёкушахана хаёвэхэ’, ӈока маям’ палевэхэ’. Оксино’ ӈэсы’ тер ёртя сидди’ сэвтевы, ӈацекэхэ’ мяканда тэвравэхэюда. Тикы’ пуд Антон Тельвискахана церковно-приходской школахана тохолко пявэдась. Тарця серм’ ёльце харвабтавэда. Хусувэй несэй ӈамгэм’ тохоламбава ивнанда ӈэвы. Антон Петрович’ илевада сибё нись ӈа’’. Нюдякоходанда хусувэй тоенана серм’ пирдалемба тухувы, выдаравам’ ехэравэда. Тикахад илебей хасава тоходанаванзь Ленинградан’ хаясь. 1932 похона аспирантуран’ тэвыць. Ӈокавна манзаравы ненэць’ ӈарка теневана учёнойӈэ хаясь. Ленинградхана пухуцянда’ ня илесь. Пыди’ сидя хасава нюдись — Борис няби Валерий.

Антон Петрович сайнормахад нись ту’’. Ленинград мар’ хэвхана 1941 похона яӈгумы. Яна’’ тер няна’’ 35 подась. Нява’’ пыдась ӈацекы’’ нерняри’ миӈа’’.

Автор: Юлия Талеева’ падвы


0

0

0

0

0

0



Темы