Няръяна Ӈэрм
Тэводана яханда тэвыˮ
Сёбарˮ ненэй ненэцяʼ няваˮ, Альберт Окотэтто неняӈгˮ ирыʼ 27 яляʼ Ямалʼ ӈэсондʼ тэвыць. Сюрмба таславы сехэрэмда мерець пирдаледа. Самляӈгˮ юˮ сиˮив яля нерняриʼ пэрӈадась. Маӈгтыˮ ирыʼ нюртей яляхад Москваʼ няд Ӈэрмʼ няʼ харта яˮалринда нэкалˮӈадась.
Тедаʼ таслабˮ, минанда ниня хуркариˮ серкˮ еребермы. Ӈокаюмʼ пелядоʼ — саваˮ илеˮмяˮ. Ехэранаˮ паскойˮ я хомбавы, тодоˮ яʼ тер торомдамбавы. Ямалʼ няюʼ ӈэда ямб сехэрэнда нямна Ноябрьскхана хонаркодахаˮ ӈопой вадаримʼ мэˮмы: «Шок». Тикыʼ пуд маймба вахалъйˮ: «Мякни тэвыдмʼ!»
Яʼ поӈгана сита хомбадаˮ, интернетʼ серʼ паднанаˮ хонаркурцетыˮ: «Ӈамгэʼ еˮэмня таӈгунʼ янʼ сюрмбин? Хибя сит табедаса? Нянанд хурка тарода таня? Сюрмбаванд еˮэмня есядамд салдаӈгуˮ?». Альберт няндоʼ мэта вадада мэё ӈэсеты: «Мань — ненэй ненэцяндмʼ. Невхыˮ иринани — ты пэртяˮ, поӈганандоʼ тадебяˮ ӈаниʼ таняць. Таремʼ тасламбив: «Сёбарˮ ныхыми невхыˮ паӈгониˮ няд пере. Ӈадьбяни пирӈав». Ненэй ненэцяˮ — хартоʼ пирувнандоʼ ёльце мэбетаˮ ӈэрмʼ терˮ. Хусувэй тэхэˮната мэна хасава яляʼ ямбанʼ ӈока ямʼ сюртемби. Ихинани ненэй ненэцяʼ ӈэвами сиˮми мэйрамби. Ямалʼ няʼ хибяхарт сюрмба сиˮми нись табедамбюˮ. Харˮни вырани серʼ пэрӈав. Есямʼ ханяхартад нидмʼ недвапюˮ. Ненэй ненэциеˮ тэнзʼ нямна ӈэда вадами тодоˮ ёˮ нямна етриʼ минрев. Невхы илаӈгад мэбеˮмаваˮ ӈадимдембидмʼ».
Янаˮ терˮ сёбарˮ няваˮ малʼ савуˮӈадоʼ. Ӈэрмʼ терˮ нинаˮ ханярина илебтоʼ ӈодˮ, хуркариˮ манзаи минребтоʼ ӈодˮ, малʼ сидя ирыʼ ямбанʼ Альберт ханяна сюрмбавамʼ манэсарцетыдоʼ, падыбада юнеда интернетʼ мутравна толабасетыдоʼ. Епдяˮ паӈохона ты пэртяхартˮ ӈарка маркад сюрмбада Альбертʼ нямна ибедорцетыˮ: «Ханяʼ тэвбатавˮ? Хэй, някуеваˮ сертʼ нёя еревˮ!» Сава юнмʼ толабатоʼ, маймбасетыˮ: «Мале ирыʼ ямбанʼ сюрмби. Нерняриʼ пэрӈада!». Хабиˮ янʼ тэвванда мальӈгана ямʼ мядотаˮ сехэрэнда ниʼ мэсь еремыць. Тамальӈгана ӈарка машинахаˮна ӈэдалёдаˮ сидта лэтравыˮ.
Ты пэртиˮ Союз ӈэвахана мэна Сергей Николаевич Харючи сёбарˮ няваˮ савуць «Няръяна Ӈэрм»хана ӈаниʼ лаханась:
— Вырэй ӈацекы ӈэвы. Тарцяваˮ ӈока ӈэбта тара нивˮ. Тикахана ӈаниˮ тэнзˮ мандˮниˮимˮ: «Ненэй ненэцяˮ сэбиненаˮ ӈэвыˮ, ӈадьбятоʼ Ӈэрмʼ яханандоʼ иле пирӈадоʼ. Тыдоʼ лэтамбиˮ, ханеˮ, халямʼ хадабиˮ, нюкцидоʼ вадабиˮ, хартоʼ вадамдоʼ теневаˮ. Таремʼ иламдоʼ тихэнда минредоʼ». Сита тоˮолха илебейˮ ненэцие нядˮмяць, Ӈэрмʼ янаˮ тиӈгэвна илмаˮ етриʼ тидхалёда.
Ӈокханда сехэрэнда ямбдада — 3200 километрʼ пирˮ ӈэвы. Масиˮ ханяӈэхэˮна тамна ямбаркаӈэ ханˮмакы. Альбертʼ вадавна, пыда ӈопой яляʼ самляӈг, ханяӈэхэˮна — матˮ ӈэдалавамʼ пуданда хаебавы, няхарˮ мэваʼ наланаванзь нултаӈгавы, ӈавракодамда пиреӈгу, ӈаворта, хасуй хутыдамда сераӈгу, ӈаниʼ нерняʼ нэкалтада.
Пуданда юдʼ мянʼ ехэрана ямʼ хаевы. Ӈока ненэцямʼ лахана няˮмы. Тикыда малʼ падыбавыда. Хаця ныланаванда пуд едэй мутры мэць яӈга илеˮмяӈэ ӈобтʼ маˮлаӈгуда, нянаˮ ӈадимдеӈгуда. Харˮнаˮ сэвхананаˮ сямбирˮ ямʼ сюртевамда манэць пиртаваˮ.
Галина Окотэттоʼ падвы
