обновлено: 12:13, 22 июля 2026
Лух Авт
Ханты уӆапсаев еӆӆы тувман
Хасям ӆапатан Ӆорвош район Ханты-Мужи куртан нийӆхусмет этнографической экспедиция манас. Хольмаӊ пеӆа няӆ няврэм «Живун» парк-музей хося яӊ хатӆа актыӆысайт.
Тампуш Хон Петра вошан культуролога утаӆтыты пох Никита Сергеевич Ребась па Пулӊават вош колледжан утаӆтыты хуӆам вожатой эви няврэмат пиӆан рупитсат. Си тумпийн, си куртан энмам, ин па Надым вошан каш верты хотан рупитты нэ Галина Михайловна Граблевская няврэмат вератты утаӆтаты нэман тохи вохиӆыса. Хоӆна парк-музей хося пормас шавиты верат туты нэ Алла Васильевна Конева си хатӆатан эвет па похат пиӆан рупата тус.
Яӊ хатӆ сыс ихосьяӊ-няӆхосьяӊ ӆоват няврэмат вуӆы хотан муй иса верман усат. Сютсяты тумпийн, утаӆтыты урокан мийӆысайт: ханты ясаӊан потарты утаӆтасайт, ханты уӆапсаев эӆты потартсайт па пормасат этаӆтысайт. Кашӊ хатӆ моӆты хатӆа постаман ус. Няврэмат ун хоятат па нётты энамты айӆат ёх пиӆан ар хорпи мастер-классата, квестата, вантопсаята пиӆтасисат. Вератты хоятат пиӆан арсыр пормасат версат.
«Ма там куртан сэма питсам, тата энампсам. Хун ты вохсайм, шеӊк аматсам. Там уйтантопсая ма оӆаӊ пуш ёхтыӆысам. Няврэмат ошаӊат, муй иса уйтты, верантты ӆытӆайт. Ма ӆувиӆаӆа альсам, хоты сак каратты, муй сирн ёнтасты, ханшет ёнтты мосаӆ. Ай хирыет, аканят ёнтсув. Хуӆ ӆоват эӆты хорамат каратсув. Вантопса ӆэсятсам. Ёӆта ёнтам ернасӆам, сак лопасӆам тутӆысӆам. Потартсаӆам па альсаӆам, хоты ханты нэӊат катра пора эӆты вератты хошсат», — Галина Михайловна ястас.
Алла Васильевна хуван «Живун» парк-музей хося рупитаӆ, ханты уӆапсаев, щирӆув-пищӆув шеӊк яма уятаӆ. Няврэмата ханты пормасат, емаӊ хатӆат, уӆапсаев эӆты шеӊк ар потартас па этаӆтас. Эвет па похат умасьӆыман хуӆантсат. Муй яӊ хатӆ сыс няврэмиет версат, муй вантсат, каматса ясаӊ ӆув ястас: «Кашӊ ӆуӊ парк хося ханты, саран, русь няврэмат ёхтыӆыӆат. Тахты эӆты оӆӆат, оӆаӊ пуш вуӆы хот, ханты хотат, пормасат вантыӆат. Хоӆся ханты уӆапса уйтӆат. Вуӆы тахтэт восьхемаӆат. Ӆувиӆаӆа иса каш.
Кашӊ пуш хасям хатаӆан вантопса ӆэсятӆув, няврэмат верам рупатайт этаӆтыӆув. Утаӆтыйм ханты ясӊат эӆты потар шупиет ханшсат. Ясӊеӆ шеӊк ант уятӆэӆ. Вожатой эветан нётсайт, яха нумассат. Тата уӆтэӆ сыс няврэмат яма хухатӆысат, навартсат. Вой-хуӆ веӆты юш хуват апраӊа кассат. Ар хорпи пормасат, сэсэт ӆэсятман усат. Ванты, кашӊ вой атэӆ сэсы тайӆ, па сирн мосятӆа. Няврэмата потарса па альса, маты пормас муй вой кеша верман уӆ.
Кашӊ хатӆ ӆув нэм тайс: унт хатӆ, вой хатӆ, тус ёш хатӆ, йис пора хатӆ… Похат па эвет иса моӆты верман усат. Вератты тумпийн, сютсясат, яксат, ёнтсат, пора яма хайсат».
Уйтантапсайӆув ханты уӆапса сирн верман усат. Яӊ хатӆ сора хасяс, няврэмата каш уӆты ус, ёхи манты ант ӆытсайт. Хой папуш ты ёхатты ӆэсятыйӆ, няврэмӆан ханшӆтыяӆан, кашӆы сита яна ант питаӆ.
Альбина Тырлина ханшам потар
