Лух Авт
Кат шимӆаӊ мир ёх хоятӊан
Там таӆ Хон мув мир ёх ияха пиӆтащты Таӆа постаман уӆ. Уӆты мувеван, кашӊ мув суӊан ар мир хоятат яха, ӆухсаӊа уӆӆат. Хоттэӆат тыйӆат, няврэмат сэма питӆат. Муӊ округеван па ар мир ёх уӆ. Там лопасан симась айӆат ёх — Дмитрий па Сержи Кельчинӊан хоттэӆ эӆты потрэм туӆэм.
Шоши мир ёх уӆапсайӊан
Дима ханты пох, ийимеӆ па тоджинкая ӆуӊтасаӆ. Хоты шоши мир ёх эӆты йи хоттэӆ тыйс, хоты шимӆаӊ мир уӆапсайӊан еӆӆы туӆайӊан — сит эӆты ханты похев ситы ястас: «Ма Пулӊават вошан энампсам, кимет ашкуӆайн утаӆтысам. Кашӊ таӆ-ӆуӊ Ӆорвош курта рутӆам хося яӊхиӆысам. Си порайн хуӆ-вой веӆты ёх эӆты потрат ханшты питсам. Газетайн рупитсам. Округ губернатор па И.Г. Истомин литературной премияйӊан лауреата уӆӆам. Ин Алтайской государственной университетан заочной сирн утаӆтыӆам.
Ийимем — Сержи Ак, Тыва Республика Красноярской мув эӆты. Си рут мир ёх Кеван уӆӆат. 2020-мет таӆ эӆты шимӆаӊ мир хоята ӆуӊтасӆат. Ӆув муӊ хоятӆув иты вуӆэт тайӆат, туп антом шеӊк ар. Вуӆыӆаӆ унат, Вурты нэпека ӆоӊаӆман уӆӆат. Сита уӆты ёх вуӆы шаншан яӊхӆат. Вуӆыӆаӆ мисъйиӊк маӆат. Сит эӆты ӆэтот верӆат. Хуӆ-вой веӆпасӆаӆат. Хопӆаӆ хуват, яӊ моӆтас хоят омасты верытаӆ. Вонсямот акатты па нохар сэӊкты каматса ӆапта яӊхӆат. Верам сопасӆаӆ ӆэсятам тахаята маӆат. Ситэӆан ох шитӆат. Кат таӆ йи пуш вуӆы ёх емаӊ хатӆ верӆа. Няврэмат па ун хоятат вуӆы шаншан навраӆтыман касӆат».
«Российский Север» форуман уйтантысӊан
Ханты похев ийимеӆ пиӆан «Российский Север» энамты ёх форуман Красноярск вошан уйтантысӊан. Хоты си еӆпийн уӆапсайн манас, потар тус: «Си порайн ма ёрая рупитсам. Сяӆта Москва воша мантсам, Московской нэпек ӆуӊатты хотан рупитсам.
Ийимем ашкуӆа етшамаӆ юпийн, Москва вош Президентской академия (РАНХиГС) етшаптас. Кат таӆ Южной Америкайн рупитас, испанской няврэмат английской ясӊа утаӆтас. Сита уӆман, си ясӊаӆ па утаӆтасӆы. Хун рутӆаӆан вохса, мохты ёхӆы ёхтас. Рут муваӆан шоши мир ёх няврэмат па энамты ёх пиӆан рупитас. Си юпийн па Москва воша манас, Российской наука академийн (РАН) утаӆтыйс.
Оӆӊа мин Москва вошан усман. Поры вермеман юпийн, Хон Петра воша уӆты мантсаман. Похев сита сэма питас. Ханшты верэм си вошан еӆӆы тусэм. «Шепан нормат» («Мосты шамана») оӆаӊ нэпекем этас. Пиӆэман эсаӆты нётсайм.
Ин Пулӊават вошн уӆӆаман. Хун пиӆ хоятэм ты уӆты вохсэм, мохты кашасяс. Си еӆпийн ӆув ты, Овс мув мир ёх съезда ёхтыӆыйс. Уӆты мувев шеӊк самаӆа хойс.
Мин кат няврэм тайӆаман: йи пох, йи эви. Похева вет таӆ, эвемана — йи таӆ. Похев шеӊк хорат ханшты самаӊ. Эвев па якты, хун уншака йиӆ, арыты ханты группая маӆэман. Ийимем ханты уӆапсаев шеӊк самаӊа тайӆаӆӆы. Ханты ернас па сак лопсат тайты ӆытӆа».
Йи вер верӆаӊан па туӆӊан
Дима па Сержи шимӆаӊ мир ёх хося ӆуӊтасӆаӊан. Рут ясаӊӆаӆ, рут мувеӆ пеӆа таӆӆайӊан. Сит эӆты па потар тус: «Мин самӆаман рут хоятӆаман пеӆа хошиӆӊан. Сишан мин сирэман рут хоятӆува моӆты нётопса верты ӆытӆайман.
Ма рут мувеван уӆман, рут ясӊем туп хуӆӆэм, веӆси утаӆтыты питсэм. Ханты хоятӆув уӆапса, сирӆув-пищӆув эӆты аршак ӆэрапӆам, ханшӆам.
Ийимем па. Сикуш ин Овс муван уӆ, рут муваӆан уӆты хоятӆаӆа исипа нётаӆ. Тата уӆман, ныйӆ пиӆан, рут муваӆан 155-мет гектаран энмам юхат, ант сэварты ураӊан шависӊан. Унт ӆутты аукционан Китай мув компания нох питас, 49-таӆа сита энамты унтат ӆув ёшеӆа питсат. Сержи унт законат па кодексат яма вантман па утаӆтыман, ёвра манам верат уйтас. Мосты тахаята нэпекат ханшсаӊан. Ситы рут мувеӆ, унтэӆ, войӆаӆ шависӊан. Симась вер ус.
Пиӆ хоятэм округ вошаӊ па куртаӊ шоши мир энамты ёх пиӆан рупатайӆ туӆ. Яха рут ясӊеӆ еӆӆы тувман, яӆап проектат ӆэсятӆат».
Хун шимӆаӊ мир энамты хоттэӆат кутан симась хоятат уӆӆат, ияха ясаӊӆаӆ, уӆапсайӆаӆ шавиӆат па еӆӆы туӆат, няврэмӆаӆ си пеӆа утаӆтаӆат. Си порайн няврэмӆаӆ па ситы еӆӆы уӆты па верты питӆат.
Альбина Тырлина ханшам потар
