обновлено: 07:21, 14 июля 2026
Лух Авт
Леккара утаӆтыйс, хуӆ веӆман рупитас
Ӆорвош районан ар ошаӊ, юраӊ па каркам хуӆ веӆпасӆаты хоятат уӆӆат. Хув па ар рупитам ёх кутан Николай Сергеевич Носкин, ӆув веӆпасӆаты рупатайӆ шеӊк самаӊа тайӆаӆӆы. Няӆъяӊ моӆтас таӆ Горковской рыбозаводан рупитас.
Николай Носкин ар няврэм тайты хоттэӆан 1956-мет таӆан Посаӆ ов куртан сэма питас. Опращӆаӆ таӆ порайн Мойёхтас куртан усат, товийн Ас пеӆа касӆыӆысат па ур хот ӆонщиӆысат. Сусан, ищки хатӆат ёхаттыйн, ёхӆы маныӆысат. Хун ун ащеӆ Прокопий Иванович, ӆуӊ уӆты тахайн яӆап паварт хот омпсас, хоттэӆ хоятӆаӆ иса тохи тусӆы. Куртыеӆ Посаӆ ова айӆты питсэӆ.
Посаӆ ов ям, хуӆаӊ тахайн, Ай Ас ям пелакан ӆойӆ. Кеваӊ ӆор, Ильякурт, Овакурт эӆты хоятат веӆпасӆаты ёхтыӆысат па ищи хотат омасты питсат. Щиты куртыеӆ уна йис: ай леккар хот, ӆапка па хуӆ шавиты таха верса.
— Ма ащем иты ай пора эӆты хуӆ веӆты нётсам. Нумӆэм ӆув яӆап «Казанка» хоп па «Стрела» мотор ӆутас. Щитан муӊ ноптаӆты мантсув па уншак икет потарсат: «Щерки Носкин мотуран яӊхаӆ па хуӆ пакнаптаӆ», — нумаӆмиман Николай Сергеевич ястас. — 1964-мет таӆан ма Асов ашкуӆая тусайм па щита нийӆ таӆ утаӆтысам. Ашкуӆа юпийн, Пулӊавт воша еӆӆы утаӆтыты леккар пеӆа мантсам. Щита утаӆтыман Акулина Тимофеевна Пугурчина пиӆан уйтантсам.
— Утаӆтыты етшам юпийн пиӆнэӊем Ӆорвоша рупитты китса, ма па Аншикурта партсайм. Еша рупитсам, хус таӆ ӆовата йисам. Товия йис, соӆтана манты пора ёхтас, Мужи воша шушмасам. Портунӆам леккар хота масӆам па военкомата Виталий Демьянович Марников хоща ёхатсам. Соӆтана ханшӆтасайм, — Николай Носкин еӆӆы потарты питас. — Акулина пиӆнэӊема айкеӆ туты Ӆорвоша тохӆаӊ хопан мантсам. Ӆапат усам па ёхӆы манты тохӆаӊ хопем ант ёхтас. Соӆтана манты ищипа мосас. Ӆорвошаӊ айӆат ху Яков Хартаганов пиӆан Мужи вош пеӆа шушмасман. Ёханов унты куран ёхатсаман, еӆӆы па ӆоваӊ ухаӆан тусайман.
Николай Сергеевич соӆтан вер щиран Казахстан муван Державинск вошан ус. Оӆӊа комендантской часть хоща, щаӆта па строительной батальон хоща рупитас. Пора сора хащас, 1978-мет таӆан ёхи ёхтас.
— Мужи воша ёхатман военкомата ӆоӊтысам, ким этсам па уйтты турсый хуӆсам. Аӊкармасам, самаӊа тайты эвием тата хухаӆаӆ, — няхиӆыман Николай потартаӆ. — Нох аматман апаӆмисэм, мосӆтасэм. Асова ияха мантсаман.
Николай Мужи вош леккар хота утаӆтыйм щир рупата каншты яӊхас. Туп дипломаӆ уштамаӆ. Щи нэпекӆы рупатая ант вуӆа. Нох ӆэщатты Пулӊавта яӊхты партыӆыса.
— Ма ант мантсам, — ястас Николай Сергеевич. — Щи порайн хуӆ веӆман яма рупитман хуӆам сот соӆкува ёша паватты рахас. Веӆпасӆаты ай пора эӆты хошӆам. Щишан щи рупатаем такан тайты питсэм. Щи порайн, хой яма веӆпасас, яма па тэӆаӊа усат. Щиты ма атаӊ-хатӆ рупитсам, хатаӆ сыс хуӆам-няӆ щёс оӆсам.
Йи таӆан план щиран 10-12 тонна хуӆ мощатты мосас. Айӆат ху Николай кат пуш аршак мощатыйс, хой порайн 30 тонна пеӆа ёхтыӆыйс. Хуӆ артан хойты порайн, аӆаӊсахат хоӆап вантман 300 киӆа сарах туп хойӆыйс, етнайн валэмаман — холдна 200 киӆа. Аратаӆ тонна шупаӆ йи хатаӆан. Щёхар, мохсаӊ па вунш щи порайн артан хойӆыйс. Иса ӆашкупа мийлдыслдалд. Мет тынаӊ хуӆ — сух — порайн ёхи тутӆысэӆ. Йи пуш кат метра моӆтас хуватпи вунш мощатсат, хопа ператты ант верытсэлд, кеӆан ярсэӆ па щиты патан каӆнаӊ унты таӆсэӆ.
Рупата яма манас, катӊан мис па каматса ӆов лдутсаӊан. Шитам охӆаӆ ияха акатман, Николай ӆонщхоп ӆутты яӊхас. Пулӊават «Ямалрыба» предприятие эӆты «Буран» мощатас.
— 80-мет таӆатан ям пора ус. Хой яма самаӊа рупитас, щит муй иса ӆутты верытас. Хой мотурат, хопат па ӆонщхопат ӆутыӆысат. Машина ищи ӆутты рахас. Ям юш щи порайн антом, — веӆпасӆаты хоятэв няхиӆыйӆ. — Таӆ сыс рахас ох акатты па «Буран» ӆутты. Щи порайн ӆув кат щёрас соӆкува тынаӆ ус.
Яма веӆпасӆаты ураӊна Николай Носкин райком комсомол хоща ханшӆтаса, щаӆта па партияя уса, конференцияята китыӆыса. Рыбозавод эӆты хот верты ёх Посаӆ ов куртан каматса яӆап хот омассат.
— Уӆапса щиран иса ям ус, щаӆта роман вевтам пора ёхтас, –Николай Носкин нумаӆмийс. — Иса налог маты мосты питас. Щишан мисӆам, ӆовӆам па ошӆам нох хорсаӆӆам. Рупатаев эӆты па ох маты ант питса, туп ӆат па саккар мийӆыса. Шай па мис вой антом. Айнайн уӆапса кенашак йис. Щимащ пора ус.
Яма па самаӊа рупитам ураӊна, 2002-мет таӆан Николай Сергеевич рыбозавод эӆты «Буран» нэмпи ӆонщхопан мойӆаса. Кимет таӆан па планаӆ тэкаптаты ураӊна премия юкана яӆап «Тайга» ӆонщхопан маса. Щи кат ӆохпи ӆонщхопаӆ хоӆна тайӆаӆӆы.
Ийимеӆ пиӆан няврэм ант тайсаӊан, каматса хиӆыӆаӆ энмаӆсаӊан. Ин ӆув уна йисат па Овкуртан уӆӆат. Акулина Тимофеевна 2008-мет таӆан антома йис.
2009-мет таӆан Николай Носкин Заслуженной работник рыбного хозяйства Российской Федерации Владимир Путин Хон мувев кущайн мет ун мойӆапсайн па тынаӊ нэман юкантса. Щи юпийн ӆув хоӆна яӊкем таӆ рупитас па пенсияя этас. Ин ӆув Посаӆ ов шоши куртаӆан еӆӆы уӆ па щутщийӆ, ӆувеӆ ӆэты кем арат хуӆ мощатыйӆ.
Тампуш, ун кер тыӆащ 9-мет хатаӆан Николай Сергеевич 70-мет таӆаӆ постас. Хуӆ веӆпасӆаты ёх емаӊ хатаӆан ям ясаӊан китӆэв, еӆӆы тумтака ат уӆ!
Иван Сандрин ханшам потар
