Лух Авт
Шоши мират емаӊ хатӆ ураӊан айкеӆат верас
Кашӊ таӆ товийн Русскинской куртан Сорханӆ районан Вуӆэӊ, хуӆ па вой веӆпасӆаты ёх емаӊ хатӆна мир яха актащийӆ. Щи порайн ма ищиты рупатаем щирн айкеӆ акатты щий нэман китыӆысайм.
Имоӆтыйн куртаӊ хары кутопн катра вушат эӆты яма уятты ханты ики пиӆн ияха уйтантсаман па мин кутэмн япсыена потарсаман. Там хатнэху 2000-мет таӆ вушн Русскинской куртаӊ кутоп ашкуӆайн ханты няврэмат утаӆтас, муй щирн вуӆэт тайтыя па ӆаваӆтыя рахаӆ. Щиӊанща ма потра ӆувеӆ хущсэм:
– Константин Иванович, наӊ рут щирн тайты мувен эӆты матты айкеӆ тува.
– Ма опращ нэмем Константин Иванович Сопочин. Ин там ёхи хащам таӆатн ийимем сакӊан пенсияйн уӆӆаман. Мин юканэва вуӆы лэӊкет тайӆув па щитат пиӆн кашӊ хатӆ сыс айӆтыена волкемаӆув. Щи тумпийн, ванта, катра щирн ма ищиты туп пора-порайн хуӆ па вой веӆпасӆаты яӊхӆам. Щит там йисэвн туп ӆэтот ураӊан веӆпас верат тайӆам. Ма тамащ нови туром иӆпия 1957-мет таӆн Тромаган ёхан хоща опсам унт куртэма ёхатсам. Щи порайн советской лащ таӆат усат па ащем ики хуӆ муй вой веӆпасӆаман Сорханӆ рыбоучасток хоща рупитас. Щиӊанща щи тахайн ун вуӆы тащ ус. Щи ураӊан кашӊ таӆн муӊ веӆпасӆаты хоятӆув няӆ муй веткем вуӆыйн иса мийӆысайт, ӆуӆан ӆый хуӆ веӆпасӆаты муй унт пелка вой каншты яӊхсат па государстваев арсыр планат япсыена па туӊа-щира тэкнаптасат.
– Наӊ, аӆпа, ашкуӆа-интернатн ай порайт вуш эӆты усан па еӆӆы утаӆтысан?
– Ма Ермаково куртан нийӆмет таӆ вуш унты верам ашкуӆа-интернат хотэмн айтэӆн усам па утаӆтысам. Щи Ермаково куртэв ищиты Туром ёханэв хуватн опсас, ӆуӆан ханты хоятӆува кеншак ус тохи яӊхты па няврэмӆаӆ утаӆтаты щий кашӊ пуш тутлиты. Ашкуӆайн утаӆтаты верат шеӊк самаӊа тайсам, яма усам па утаӆтысам. Наӊ, аӆпа, хуӆлиӆысэн, хоты арпелак сорханӆ хантэт ашкуӆайн иса ант па утаӆтысат. Щи хантэт кута ма ищиты шеӊк щи рахӆам. Щиӊанща ащем мушаӊа йис па сорма питас. Ма щи порайн туп хутмет класс хоща утаӆтыты питсам. Кашӊ хатӆ нумассам, муй щирн аӊкем утща щирн апщиӆам энмаӆтаӆ па арсыр ӆавартаӊ рупатайт кашӊ хатӆ сыс иса ӆэщатӆ.
Щитэмн нумассам, нумассам па ашкуӆа-интернат хотэм эӆты ма ёхӆам уӆты унт куртэма щи хонтасам. Мет оӆаӊан иса ёӆан аӊкема апщиӆам энмаӆты нётсам. Юхат, еша уншака йисам, па ищиты хуӆ па вой веӆпасӆаты Сорханӆ вош рыбоучасток тахайн питсам. Ин тухаӆ порайн щиты щи нумасӆам, а муя ма утаӆтыты верэм вощкасэм? Манэма кушкепа нийӆ таӆпи классаӊ ашкуӆа щи порайн етшаптаты мосас. Там йисн, ванта, сыр-сыр яӆап верат иса туӊа-щира па япсыена уйттыя мосӆат. Катра ант утаӆтысув, щи ураӊан ӆавартшак муӊев там кутатн еӆӆы уӆты-хоӆты.
– Константин Иванович, наӊ ашкуӆайн няврэмат утаӆтаман щи рупитсан?
– Ямкем арат таӆ сыс унашак ювам ху няврэмат вуӆэт ӆаваӆты верата айӆта утаӆтасам. Шеӊк умащ ус манэма ай ёхӆам пиӆн рупитты. Ин щи хоятат па хоӆыена энапсат, хоттэӆ ёхаӊа йисат, муӊ пораятн ищиты ияха уйтантыӆув.
Мет оӆаӊан Русскинской кутоп ашкуӆаева па тахайт эӆты ёхтам рущат муй па мирэв хоятат вуӆы ӆаваӆты верата ханты няврэмат утаӆтаты вохиӆысайт.
Щаӆта щи ёхӆув кашӆы щимащ верат пеӆа усат. Ванта, па муват эӆты ёхтам хоятат вуӆы хун вантыӆысат. Щи ураӊан юхат ма кашащсам па ху няврэмат вуӆэт пиӆн катӆасытыя щи утаӆтасам.
– Кашӊ таӆ Вуӆэӊ, хуӆ па вой веӆпасӆаты ёх емаӊ хатӆ Русскинской куртан манаӆ. Хантэт ӆый кутэӆн вуӆэӊ ухӆатн касты вуянтӆат. Муй хораспи мойӆапсаятн оӆаӊ тахаята питты хоятат куща ёхатн мойӆаӆайт?
– Вуӆэӊ хоятат там йисн куш ху ёх, куш нэӊат оӆаӊ тахая питты ураӊан куща ёхӆувн кашӊ емаӊ хатаӆн тутаӊ ухӆатн «Буранан» катӆаптаӆайт. Ма щирэман, щит шеӊк ям па мосты мойӆапса унт куртан уӆты ханты хоятӆува.
Щаӆта кимет тахая касты пораятн ёхатты ёхӆува-нэӊӆува па хон пелак хоп сэвас мотор мойӆаӆа. Щиӊанща хуӆмет тахая ёхтам ху па нэ хоятат нови тут верты (дизельная электростанция) китамтак маӆайӊан. Ма ин щи ястаӆам, хоты шеӊк ям мойӆапсаятн ёхи хащам таӆатн там касапсаятн хантэт маӆайт.
Владимир Енов ханшам потар
