Няръяна Ӈэрм
Мараӈгымаʼ паӈо
Танда няби пеляханда ваерамавахаданда ӈэрмʼ няна холкабэйˮ мараӈгахат яваˮ паскойдаревʼ хая. Ямалʼ янаˮ тиӈгывна яʼ ханярина ненэцяˮ тохорманзь ханӈаˮ.
Хойʼ няна мараӈгаʼ паӈгˮ вэби ӈадимаʼ ёльцьӈгана ненэцьʼ саӈода ӈобˮ таняʼ хаˮморта тоˮолха ӈэӈгу. Вадёданаˮ вэбаˮ ӈахакуд имʼ савумдамбдархаˮ ӈэсетыˮ. Ӈоди вадёдаваʼ мальӈгана ненэцяˮ тасиримна няркамбаӈгуˮ, ӈодяˮ таняӈгодакыˮ, нинякыˮ? Нумда хурка ӈэванʼ ӈаниʼ сававна сыртаˮ. Ӈодяˮ сававна вадёдава еˮэмня ненэцяˮ манднимˮ, маӈгтыˮ ирыʼ нерняна ямда хаераку сававна юдабата тара. Тикыʼ пуд сабе сэлˮ ӈэбта ӈаниʼ вэва ӈэӈгу, янамбовна яʼ ний ӈобˮ ябтарёбта тара. Мараӈгаˮ вэбакутоʼ пуд яʼ нимна сэрˮ ӈамдэдакудоʼ ӈадимдаˮ. Яʼ нимна лехэбтёдарахаˮ сэрˮ ӈамдэдакуˮ ӈаниʼ инʼ сававна хаˮмортаˮ. Ёльцяндоʼ таль пахаӈгаттоʼ ныклёбтоʼ ни серосˮ. Маняˮ яхананаˮ ӈэрмʼ мерця саць пэрцетыда, ханяӈэхэˮна ӈамдэдакудоʼ пулабтасетыда. Тарцяˮ сероˮ пуд тянёривна вадёдаˮ. Сэрˮ ӈамдэдакутоʼ хаˮамхава сюркартыд, мараӈгаʼ сэвкоцяˮ вадёда пэӈгудˮ. Саць пэсьдана яляʼ сэвкоцидоʼ ханяӈэхэˮна вадёданахандоʼ параӈгасетыˮ. Едабэйˮ мараӈгаˮ вадёдавандоʼ серʼ нярмортыдˮ, холкана пэӈгудˮ.
Тикыˮ паӈохона, мараӈгаˮ сававна вадёвамʼ хибяриˮ хартоʼ мысодотоʼ серʼ хыномдамбасетыдоʼ. Ӈопой тарця серˮ хэʼ сарёʼ ёльцьӈгана мэта. Ӈацекыˮ небя мядʼ синяна мюйкуʼ панʼ ӈыламна пинʼ «мараӈгаʼ хыдямʼ» ӈэдараӈгу. Хыдякоця сарёʼ икана панвы ӈэбта, ӈацекыˮ маймбаӈгуˮ, тикахананда мараӈгаˮ таняӈгуˮ. Таремʼ маˮлёвы идмʼ нюдямбойˮ нидоʼ хаця ӈэртадоʼ, пелямда янʼ вабтаӈгудоʼ.
Мараӈга ёльцянда ӈэсондʼ холкамахаданда ненэцяˮ ӈодиманзь ятналаӈгудˮ. Таславы яляханандоʼ мядʼ терˮ ӈобнзерˮ ӈодясавэйˮ яхатоʼ хандаˮ. Тохорцядандоʼ хуркариˮ ӈэсяӈо мэцетыˮ. Неноховавна нянандоʼ минартидоʼ идʼ едˮ ӈэсетыˮ. Нердеʼ таремʼ тохорманзь хэняˮ мараӈгинзь яхандоʼ тэввандоʼ серʼ хацяʼ ӈодиндаˮ.
Сермʼ минрена нядоʼ тикыда сяропапта вади хэтыбаӈгу: «Нернаˮ няӈы нойдёдараха ӈэяˮ». Вадита пуд мараӈгацямда юркана масаӈгуда. Хуркариˮ хартоʼ ӈавортаˮ ӈавракутоʼ яхалаку ӈодяндоʼ паӈгʼ ӈылʼ пэртыдоʼ. Тикаханандоʼ сававна ӈодимандоʼ еˮэмня ямдоʼ ӈавламбиˮ. Сяймахадандоʼ тикы ӈодяндоʼ юмброкоʼ хэвнякумна ӈодиманзь хандаˮ.
Тохормаʼ нямна ӈаниˮ хуркариˮ пунрыдˮ таняˮ. Ӈодиндаˮ ненэцяˮ ёльцянда тяхаʼ сяхаӈгарт малкобтоʼ ни тараˮ. Тохормаʼ мальӈгана ӈопой сэвтана мараӈга ныдпа вэва, ненэцьʼ хэвсиˮ хаёда. Ӈодиндаˮ едтоʼ мюʼ тодоˮ сидя, няхарˮ, тет сэвтанаˮ мараӈгы маˮламба ӈаниʼ хэвадаласетыдоʼ. Ханяӈыˮ тэрихив манзетыˮ: «Ненэцьʼ ябда няданда ханда».
Хибяхав еданда ниʼ яʼ юмбмʼ мэӈгу, ханяӈэр пяʼ маликэцяхад муӈгсавэй ӈынрахакомʼ паклаӈгу, вадида мэта: «Парны тобˮ — ядаирˮ, маняˮ тобˮнаˮ — нёирˮ». Тикахана ненэцие яӈгодан маˮлавы ӈодяхатоʼ тэри ӈамгэˮ ниˮ лабцеӈгаӈгуˮ. Ӈаниˮ ненэцяˮ манзетыˮ: «Мараӈга мидерта ӈамгэ. Сяхариʼ минандʼ серʼ мараӈгасавэй ямʼ хобнанд, пуна салпнанд тикы ӈодид ӈаниʼ нид манэтˮ, тэмзвэрахаˮ ӈэӈгуˮ».
Ӈаркаˮ ненэцяˮ пэвсюмяʼ няӈы ӈодимамʼ волтамбасетыдоʼ. Ӈодиндаˮ яля ӈэваханда тохормаʼ сертоʼ малесетыдоʼ. Ӈодинзьʼ яхадандоʼ хэвандоʼ нерня тохортаˮ ненэцяˮ ямдоʼ яʼ юмбкана ненадумдаӈгудоʼ, тодоˮ сиˮив мараӈгаци хаеӈгуˮ. Тикахананда яхандоʼ ӈаниʼ сяхариʼ товамдоʼ хэтыбадарахаˮ ӈэӈгуˮ.
Мараӈгы маˮламбаваʼ паӈо сяхаринда илека серˮ. Хусувэй хибяˮ ӈодя таняван тохорциекудоʼ пандабнандоʼ, сыраʼ ӈэсоӈгана тикы ялякоцидоʼ тензибтембаӈгудоʼ. Маˮлавыˮ ӈодяˮ сяйʼ таӈэ тэри ӈавудотаˮ.
Алла Вануйтоʼ падвы
